1995-2007, Drie Gedenktafels, Arnoud Beerends, Willem van der Horst, Martin van Amerongen

Raadhuisplein, Mijdrecht

Drie gedenktafels 7-ABeerends-Wvd Horst-MvAmerongen- opstelling 1995-2007

Gedenktafels (in de oorspronkelijke opstelling). De gedenktafels zijn gericht op het gemeentehuis. De symboliek hierachter is dat wij van de overheid bescherming en veiligheid mogen verwachten.

Het gedenkteken bestaat uit drie gelijkvormige objecten die lijken op lessenaars. Ze staan los van elkaar op het plein, zonder afscheiding, zoals straatmeubilair. De drie gedenktafels verwijzen elk naar een groep slachtoffers uit de voormalige gemeente De Ronde Venen: de vermoorde joden, de verzets- en de burgerslachtoffers. Hun namen zijn in het aluminium van de lessenaars gegoten. Op iedere lessenaar staat een tekst die speciaal verwijst naar de slachtoffers. De kijkrichting is naar de bestuursingang van het gemeentehuis om symbolisch uitdrukking te geven aan het idee dat van de overheid bescherming mag worden verwacht. Het werk verwijst tevens naar hedendaagse verschijnselen als racisme, discriminatie en vreemdelingenhaat.

Drie gedenktafels 1-ABeerends-Wvd Horst-MvAmerongen-1 opstelling sinds 2007

In 2007 is het Raadhuisplein gereconstrueerd. De opstelling van de gedenktafels is daarbij gewijzigd. De opstelling is compacter geworden en is iets in oostelijke richting verschoven. Dit is gedaan om bij evenementen op het plein de gedenktafels wat meer buiten het gedrang te houden.

 

Drie gedenktafels 6-ABeerends-Wvd Horst-MvAmerongen-detail tafels van voren


 

Mijdrecht Gedenktafeks - verzet-1800pix Foto Henk Butink

De tekst op de tafel voor de slachtoffers uit het verzet:

“MAAR ONS VERZET IS NIET ALLEEN MOREEL GERECHTVAARDIGD

HET IS IN DE HUIDIGE OMSTANDIGHEDEN EEN MORELE PLICHT”

Mijdrecht Gedenktafels - burgers-1800pix Foto Henk Butink

De teksten op de tafel voor de burgerslachtoffers:

DE MENSHEID MORST MET HAAR KINDEREN, en

“AAN DEN PROVINCIALE WEG NABIJ HET DORP IS EEN GOEDE

VADERLANDER ALS REPRESAILLEMAATREGEL DOODGESCHOTEN”

Mijdrecht Gedenktafels - joden -1800pix Foto Henk Butink

De tekst op de tafel voor de joodse slachtoffers:

MAAR ACH – IKZELF?…KEEK TOE EN HEB GEZWEGEN


 

 Drie gedenktafels 5-ABeerends-Wvd Horst-MvAmerongen

Voor werkstuk of spreekbeurt

Soms kom je iets tegen dat lijkt op kunst. Deze drie gedenktafels bijvoorbeeld.

Ze zijn gemaakt door Arnoud Beerends.

De drie tafels staan verspreid over het plein. Misschien heb je er wel eens bij gestaan, alleen of met je ouders. Dan heb je gezien dat er verhalen op staan over mensen. Niet zomaar verhalen maar verhalen uit de Tweede Wereld Oorlog. Met die mensen is het niet goed afgelopen. Om te zorgen dat wij dat niet vergeten is dit werk gemaakt.  Je kunt het wel als kunst bekijken maar dat is niet de bedoeling. Het verhaal is het belangrijkste.

Natuurlijk heeft de kunstenaar wel nagedacht over hoe de tafels eruit moesten zien. Probeer er maar eens iets op te zetten. Voel je ook dat het niet klopt, dat het eigenlijk niet goed is om te doen? Ieder tafel lijkt een spreekstoel. Maar dan één met een boek waar je niet in kunt bladeren.  Die tekst moet wel heel belangrijk zijn.

Drie gedenktafels 4-ABeerends-Wvd Horst-MvAmerongen-tafel medeburgers in verzet

kunstenaars
naam Arnoud Beerends
geboortejaar 13 september 1932
geboorteplaats Amsterdam
woonplaats Laren
naam Willem van der Horst
geboortejaar
geboorteplaats
woonplaats Delft
naam Martin van Amerongen (teksten)
geboortejaar 8 oktober 1941, overleden 11 mei 2002
geboorteplaats Amsterdam
woonplaats Amsterdam
object
titel Gedenktafels
onthulling / ingebruikneming 4 mei 1995

Herplaatsing op nieuwe locatie: november 2007

budget / begroting / kosten ƒ 71.500 / € 32.445
formaat Tafel: 66b x 78d geïntegreerd met sokkel 56b x 78d.

Totale hoogte 85-100h

technieken Beeldhouwen
materialen Gietaluminium
uitvoering Bronsgieterij Stijlaart V.O.F, Zoelen (Gld). Fundatie: Fronik
omschrijving Drie gedenktafels – voor de vermoorde joden, voor de verzets- en burgerslachtoffers – op ‘informele’ wijze opgesteld op het plein, met teksten en namen van slachtoffers uit De Ronde Venen in de Tweede Wereldoorlog.
locatie
soort locatie plein
adres Raadhuisplein
plaats Mijdrecht
opdrachtgever/opdracht
opdrachtgever Gemeente de Ronde Venen
soort opdrachtgever Gemeentelijke overheid
soort opdracht Kunstopdracht openbaar

Website kunstenaars: geen

 

Toelichting     

De objecten zijn van een menselijke maat en drukken ingetogenheid en rust uit. Toch wordt het publiek op het plein uitgedaagd de teksten te lezen omdat het werk wel opvallend aanwezig is en om aandacht vraagt. De teksten verwijzen ook naar hedendaagse verschijnselen als racisme, discriminatie en vreemdelingenhaat. In deze tijd zijn de teksten nog steeds urgent en noodzakelijk. Drie plekken op het plein om stil te staan bij het verleden maar ook bij vandaag. De krachtige teksten van Martin van Amerongen – zonder pathos – zijn tijdloos en actueel.


Tekst en namen tafel verzetsslachtoffers:  

Op 24 maart 1944 werd door een eenheid van de Utrechtse Knokploeg onder leiding van Arie van Heeringen, een overval gepleegd op het distributiekantoor. De buit (circa 14 duizend bonkaarten en inlegvellen) werd door de Landelijke Organisatie gebruikt voor hulp aan onderduikers. De burgemeester meldde dit voorval aan de Sicherheitsdienst. Omdat de bezetter Van Heeringen niet kon vinden werd zijn familie als represaillemaatregel overgebracht naar Kamp Vught. Hier overleed zijn vader (Gerrit van Heeringen) aan de gevolgen van suikerziekte.
Merk op dat de verzetsslachtoffers, die op 5 mei 1945 vielen, apart -als een groep – zijn vermeld. Het zijn zes leden van de Binnenlandse Strijdkrachten uit Vinkeveen. Zij kwamen om in een gevecht met de bezetter.

Meer lezen over de zes leden van de Binnenlandse Strijdkrachten in het kwartaalblad van de Historische Vereniging “De Proosdijlanden”: “Vinkeveen 5 mei 1945”, De Proosdijkoerier, 2005 nummer 1. Vanaf blz. 4

MEDEBURGERS OMGEKOMEN IN HET VERZET

GERRIT VAN HEERINGEN      14 JULI 1885 – 7 JUNI 1944
JAN JETTEN                                  9 JULI 1918 – 5 MEI 1945
JOOP DRIEHUIS                          6 NOVEMBER 1901 – 5 MEI 1945
DIRK VAN VLIET                       27 MAART 1921 – 5 MEI 1945
NIC. (Nicolaas) KROON            24 JUNI 1921 – 5 MEI 1945
PIET VAN BEEK                           5 JANUARI 1920 – 5 MEI 1945
TOON SCHOCKMAN                20 FEBRUARI 1918 – 5 MEI 1945
MAAR ONS VERZET IS NIET ALLEEN MOREEL GERECHTVAARDIGD
HET IS IN DE HUIDIGE OMSTANDIGHEDEN EEN MORELE PLICHT


Tekst en namen tafel burgerslachtoffers:

In het rijksarchief te Utrecht bevindt zich een notitie in een map over ‘gefusilleerden en exercitieterreinen’ met de tekst ‘AAN DEN PROVINCIALE WEG NABIJ HET DORP IS EEN GOEDE VADERLANDER ALS REPRESAILLEMAATREGEL DOODGESCHOTEN’  (zo’n zestig jaar geleden opgeschreven). De heer Rouwenhorst vond de tekst bij zijn historische speurtocht en heeft deze voorgesteld voor de gedenktafel.

Het herdenkingskruis. in de tuin van S.C Johnson Europlant geeft de plek aan. Koop Peters ligt begraven op het kerkhof bij de Janskerk.

Meer lezen over Koop Peters in het kwartaalblad van de Historische Vereniging “De Proosdijlanden”: De Proosdijkoerier, 2004 nummer 3. Vanaf blz. 75.

 

MEDEBURGERS OMGEKOMEN DOOR HET OORLOGSGEWELD

DE MENSHEID MORST MET HAAR KINDEREN

COBUS TEN HAKEN                 1 MEI 1919 – 11 MEI 1940
JOHAN BLOM                          12 MAART 1914 – 15 MEI 1940
KEES ZAAL                                10 JANUARI 1917 – 15 MEI 1941
HERMAN SCHOLTE               13 MAART 1917 – 5 AUGUSTUS 1945
MANUS SMIT                           20 MEI 1924 – 27 MAART 1945

‘AAN DEN PROVINCIALE WEG NABIJ HET DORP IS EEN GOEDE VADERLANDER ALS REPRESAILLEMAATREGEL DOODGESCHOTEN’

KOOP PETERS                           11 APRIL 1901 – 6 SEPTEMBER 1944′.


Tekst en namen tafel Joodse slachtoffers:

JOODSE MEDEBURGERS WEGGEVOERD NAAR AUSCHWITZ
[Hebreeuwse tekst]

HEIJMAN HEIJMANS               9 JULI 1875 – 5 FEBRUARI 1943
SALOMON HEIJMANS              7 OKTOBER 1877 – 5 FEBRUARI 1943
KAATJE HEIJMANS                 13 AUGUSTUS 1881 – 5 FEBRUARI 1943

MAAR ACH – IKZELF?… KEEK TOE EN HEB GEZWEGEN’.


Achtergronden

bron: onderzoek en brieven van Mr. J.C.K. van Loo en Drs. J. Rouenhorst

De aanzet tot plaatsing van een gedenkteken voor drie inwoners van Mijdrecht die tijdens de oorlog zijn omgekomen in het concentratiekamp Auschwitz is uitgegaan van de heren Van Loo en Rouwenhorst. Zij hadden bij historisch onderzoek vastgesteld, dat de drie joodse inwoners uit Mijdrecht waren gedeporteerd en medio 1943 in Auschwitz waren vergast, zonder dat daaraan aandacht is geschonken. De drie oude mensen, twee broers en hun zus, zijn als het ware opgelost in het collectieve geheugen. Zij waren in juni 1942 door de NSB burgemeester van Mijdrecht aan de Duitsers gemeld en begin september op de trein naar Amsterdam gezet, waarschijnlijk onder toeziend oog van de plaatselijke politie. Zij kregen enkele reis richting dood, alleen vanwege het feit dat ze joden waren.

In overleg met de gemeente is vervolgens besloten alle slachtoffers uit de gemeente te memoreren, niet alleen van Mijdrecht maar allen uit inmiddels gevormde gemeente de Ronde Venen. Het betreft een zestal leden van de Binnenlandse Strijdkrachten die op 5 mei 1945 zijn gedood, drie militairen, een boerenarbeider, die de dag na Dolle Dinsdag ter afschrikking is vermoord, en de vader van de ondergedoken leider van het distributiekantoor (omdat er een grote hoeveelheid bonnen waren ontvreemd door de ondergrondse.

Mw Hella Haasse (schrijfster) werd op 23 september 1993 gevraagd om korte literaire teksten te maken. De gedachten gingen uit naar een aangrijpende tekst van hooguit enkele zinnen, die aanzetten tot nadenken over waarden als medemenselijkheid, gelijkwaardigheid, democratie, vrijheid, lijden en verwachting. Zij werd benaderd omdat zij zich – door haar betrokkenheid met Nederlands-Indië – heel goed kon inleven in de emoties van “vergeten zijn” en “niet vergeten mogen worden”.

Uiteindelijk heeft Martin van Amerongen de teksten gemaakt.

Uit een brief van de gemeente aan de familie van de slachtoffers

“Het gedenkteken is geen vervanging van de bestaande monumenten in de kernen Mijdrecht, Vinkeveen en Wilnis. Wij zijn niet voornemens om de functie van deze monumenten, de herdenking van de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog, te wijzigen.

… De verwijzing naar een groep oorlogsslachtoffers is slechts één aspect waaraan het gedenkteken refereert. Daarnaast verwijst het werk naar hedendaagse verschijnselen als racisme, discriminatie en vreemdelingenhaat”

…  Hoewel het werk een eigen zelfstandig karakter draagt, staat het niet geïsoleerd of losstaand in de openbare ruimte. Het werk heeft een krachtige uitstraling en geeft een extra dimensie aan het plein.

…. Het gedenkteken is vervaardigd van gietaluminium, een materiaal dat in redelijke mate vandalismebestendig is. (Deze opmerking in de brief is n.a.l. van zorgen van de familie m.b.t. vandalisme).

In de brief valt de zorgvuldigheid op om de namen van de slachtoffers op de tafels correct weer te geven. De familie werd hierbij ingeschakeld. Een voorbeeld: oorspronkelijk was de naam Niek Kroon, maar de familie gaf de voorkeur aan Nic. of Nicolaas Kroon.

Column uit “Venen Exclusief” van juni 1995 door de “Vener”

De “Vener” beschrijft in deze column heel goed de interactie van de kunst met het alledaagse leven en hoe het kunstwerk zijn ‘werk’ kan doen.  

Plezier en verdriet

….Rondom de eerste week van mei, herdachten we de ellende die de Duitse bezetter tijdens de oorlogsjaren heeft aangericht en vierden uitbundig feest. Voorafgaand aan het feest stonden, 4 mei, velen voor de oorlogsmonumenten en legden kransen en bloemen. Dat hebben we ook weer gehad, hebben velen onder ons gedacht. Schaf de herdenkingen maar af. Velen die de oorlog aan den lijve ondervonden zijn er inmiddels niet meer en de jeugd is bijna niet meer te interesseren om zich te verdiepen in de oorzaak van de dingen die zijn voorgevallen. Allemaal legitieme argumenten om net te doen of al onze neuzen bloeden en laten voorkomen of hetgeen is voorgevallen toch niet meer kan gebeuren. We leven nu, in vrijheid en wie doet ons wat.

Afgelopen zaterdag was het feest in Mijdrecht. Op het Raadhuisplein was er een geraniummarkt ingericht waar velen een bezoek aan brachten. Er gebeurt overigens veel op het Raadhuisplein. Er wordt getrouwd, in de zon gezeten, een biertje gedronken, tijdens festiviteiten wordt er muziek gemaakt, kortom het plein is inmiddels uitgegroeid toot een gezellig hart van Mijdrecht.

Er stond die dag ook een draaiorgel te spelen. Opgesteld tussen drie gedenktafels die herinneren aan de Rondeveners die destijds zijn weggevoerd of ter plaatse om het leven zijn gekomen. Voor het orgel stonden kinderen te dansen. Af en toe keken ze naar die tafels waarvan ze de tekst wel of niet al kunnen lezen. Sommige kinderen liepen naar de tafels toe en aaiden over het metaal dat door de zonnewarmte prettig aanvoelde. Stelden vragen aan hun ouders die uitlegden wat de teksten op de tafels betekenen.

Ik weet niet of de initiatiefnemers vooraf hadden bedacht dat dit soort situaties zouden ontstaan. Bij herdenkingsmonumenten heerst over het algemeen een serene rust maar voor de drie tafels op het Mijdrechtse Raadhuisplein gaat dit zeker niet op. Ze staan midden in het leven van alledag en maken ook deel uit van festiviteiten die van tijd tot tijd worden georganiseerd. Zij maken op hun manier duidelijk dat er ruim vijftig jaar geleden hier veel ellende is geschied. Laat de kinderen maar leunend op een van de tafels, genieten van draaiorgelmuziek. Plezier en verdriet horen immers bij het leven.